Ιερά Κειμήλια
Στο πρόσφατα εγκαινιασθέν Κειμηλιοφυλάκιο του Μητροπολιτικού Ναού Αθηνών βρίσκονται αρκετά κτιτορικά κειμήλια και ιερά σκεύη αρίστης τέχνης και μοναδικής σπουδαιότητος. Εξ άλλου και στον Ναό βρίσκονται σημαντικές εικόνες σε διαρκή προσκύνηση και εξαίρετα δείγματα χρυσοϋφαντικής τέχνης. Αναφερόμεθα στα σπουδαιότερα εξ αυτών.
Α΄ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΠΛΑΚΙΔΑ
Αποτελεί ένα σπάνιο εκκλησιαστικό έργο τέχνης φιλοτεχνημένο από ατόφιο χρυσάφι. Εικόνα κεντητή με πολύχρωμες μεταξωτές, χρυσές και αργυρές κλωστές επί μεταξωτού βελούδου. Οι διαστάσεις του είναι 1,99 Χ 1,37 μ. και κατασκευάσθηκε στο κεντητικό εργαστήριο Ιωσήφ Άγνερ, Βιέννη, 1847. Η κεντητή παράσταση του Επιταφίου Θρήνου αποδίδεται με εξαιρετική λεπτομέρεια δια της χρήσεως των λεπτοτάτων πολυχρώμων μεταξωτών κλωστών, εν συνδυασμώ μετά των αργυροχρύσων εναλλαγών. Το κέντρο της παραστάσεως καλύπτει το Σώμα του νεκρού Χριστού επί του λίθου της αποκαθηλώσεως περιβαλλόμενο από την σινδόνα, την οποία κρατούν οι κρυφοί μαθητές Ιωσήφ και Νικόδημος. Στο άνω μέρος και στο κέντρο ευρίσκεται η περίλυπος Θεοτόκος περιβαλλομένη από την Μαρία την Μαγδαληνή, την Μαρία του Ιακώβου και την Σαλώμη. Εκατέρωθεν παρίστανται Άγγελοι Κυρίου με ριπίδια εντός νεφελών. Στο κάτω μέρος εικονίζονται οι τέσσερεις Ευαγγελιστές. Στο κέντρο του άνω μέρους κυριαρχεί το κατ’ εξοχήν σύμβολο του πάθους, ο Τίμιος Σταυρός, κεκοσμημένος περιτέχνως με κυκλικό στεφάνι ανθέων. Την παράσταση πλαισιώνει πλουσιωτάτη διακόσμηση φυτικών παραστάσεων και των συμβόλων του πάθους. Περιμετρικώς κατά τις τρεις πλευρές αναγράφεται το τροπάριο «Ο ΕΥΣΧΗΜΩΝ… ΑΠΕΘΕΤΟ», ενώ στο κάτω μέρος υπάρχει η αναθηματική επιγραφή : «ΑΦΙΕΡΟΙ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΕΡΟΝ ΕΠΙΤΑΦΙΟΝ ΤΟΥΤΟΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΝ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΑΘΗΝΩΝ Ο ΑΠΟ ΚΩΜΟΠΟΛΕΩΣ ΚΟΥΚΟΥΛΙ ΤΟΥ ΖΑΓΟΡΙΟΥ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΚΑΤΑΓΟΜΕΝΟΣ ΚΩΜΗΣΟΣ ΑΛΕΞΙΟΣ ΠΛΑΚΙΔΗΣ[1] ΠΡΟΣ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟΝ ΑΥΤΟΥ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΩΝ, 1847, ΕΙΣ ΒΙΕΝΝΑΝ». Στις τέσσερεις γωνίες υπάρχουν περιτέχνως κεντημένα Εξαπτέρυγα Σεραφείμ.
Β΄ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΠΛΑΚΙΔΑ
Στάχωση εξ επιχρύσου αργύρου και ημιπολυτίμων λίθων. Χαρτώο, έκδοση Βενετίας εκ της τυπογραφίας Πάνου Θεοδοσίου του εξ Ιωαννίνων έτους 1811. Διαστάσεις 0,40 Χ 0,28 Χ 0,08 μ., Ρωσσία, 1847.
Αποτελεί κτιτορικό κειμήλιο, δωρεά και αυτό του Αλεξίου Πλακίδα. Το Ευαγγέλιο αυτό έχει στάχωση αργυρή επίχρυση με ανάγλυφες φυτικές διακοσμήσεις. Στην πρώτη όψη του φέρει στο κέντρο την παράσταση της Αναστάσεως του Κυρίου σε σαββάτι, πλαισιουμένη από αντιστοίχου τεχνοτροπίας, μικροτέρας όμως διαστάσεως, μετάλλια με τους τέσσερεις Ευαγγελιστές, εντός ελλειψοειδών στεφάνων από λευκούς ημιπολυτίμους λίθους. Η δεύτερη όψη έχει στο κέντρο την παράσταση της Αποκαθηλώσεως, μεγαλυτέρου σχήματος, η δε ράχη φέρει έκτυπο τον Σαβαώθ, το εκπορευόμενο εξ Αυτού εν είδει περιστεράς Άγιο Πνεύμα, τον Γαβριήλ εντός νεφέλης και τέλος την ευαγγελιζομένη Θεοτόκο. Πρόκειται περί εξόχου δείγματος Ρωσσικής αργυροχοΐας.
Γ΄ ΑΓΙΟΝ ΠΟΤΗΡΙΟΝ ΠΛΑΚΙΔΑ
Επίχρυσος άργυρος. Ύψος 0.35 μ. Ρωσσικής κατασκευής, 1846.
Αποτελεί κτιτορικό κειμήλιο, δωρεά και αυτό του Αλεξίου Πλακίδα. Εξαιρετικής τέχνης, φέρει φυτικές ανάγλυφες παραστάσεις ανάμεσα σε τέσσερα Χερουβείμ, τα οποία στηρίζουν τέσσερα μετάλλια με τον Κύριο, την Θεοτόκο, τον Βαπτιστή και τον Τίμιο Σταυρό, χαραγμένα και πατιναρισμένα με την μέθοδο του σαββατιού. Παρομοίας τεχνικής τραπεζοειδή μετάλλια κοσμούν την βάση με παραστάσεις του πάθους του Κυρίου. Φέρει δύο επιγραφές. «Ἀφιερώθη εἰς τήν Ἁγίαν Μητρόπολιν τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν παρά Ἀλεξίου τοῦ Πλακίδα κατά μῆνα Μάϊον» και «Μνήσθητι Κύριε ἐν τῇ βασιλεία σου τοῦ δούλου σου Ἀλεξίου τοῦ Πλακίδα, τῶν γονέων καί ἀδελφῶν καί συγγενῶν αὐτοῦ».
Δ΄ ΕΙΚΟΝΑ ΤΩΝ ΣΜΑΛΤΩΝ
Άργυρος, σμάλτινα εικονίδια επί ξύλου, ημιπολύτιμοι λίθοι. Διαστάσεις 1,35 Χ 1,20 μ. Μόσχα, 1832.
Μοναδικό δείγμα ρωσσικής τέχνης. Σε αργυρή επιφάνεια βρίσκονται τριανταπέντε εικονίδια από σμάλτο, εντός στεφάνης αργυρής επίχρυσης και κεκοσμημένης από λευκούς ημιπολύτιμους λίθους. Στο κέντρο βρίσκεται η παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας σε μεγαλύτερη διάσταση και πλουσιώτερη διακόσμηση με ομόκεντρες ακτίνες και τέσσερα Χερουβείμ. Στην βάση της φέρει επιγραφή επί σμάλτου με τα στοιχεία του δωρητού «Κυριακοῦ Δημητρίου Κουμπάρη[2] ἐκ Πόλεως Μεσημβρίας τοῦ Εὐξείνου Πόντου. 1832 Μόσχα» . Η περίπυστος αυτή εικόνα υπέστη ελαφρές φθορές συνεπεἰᾳ εκρήξεως βομβιστικού μηχανισμού τοποθετηθέντος στην παλαιά βάση της. Αποκαταστάθηκε και συντηρήθηκε μετά του περιτέχνου εκ στιλβωτού χρυσού πλαισίου της από τους αδελφούς Ε. & Μ. Χριστοδουλάκη.
Ε΄ ΔΙΑΚΟΝΙΚΗ ΣΤΟΛΗ
Βελούδο, μεταλλικές κλωστές. Εξαιρετικής τέχνης διακονικό στιχάριο βελούδινο, χρώματος κοκκίνου. Είναι διακοσμημένο περιτέχνως με κέντημα χρυσών και αργυρών μεταλλικών κλωστών με φυτικές παραστάσεις.
ΣΤ΄ ΣΤΑΥΡΟΣ ΕΥΛΟΓΙΑΣ
Επίχρυσος και εσμαλτωμένος άργυρος. Διαστάσεις 0,48 Χ 0,27 μ. Ρωσσικής κατασκευής.
Ισοσκελής σταυρός, που φέρει ανάγλυφο το εσταυρωμένο σώμα του Κυρίου, και καταλήγει σε τέσσερεις κύκλους εντός των οποίων εν είδει μεταλλίων ο Σαβαώθ, η Θεοτόκος, ο Ιωάννης ο Θεολόγος και η παράσταση του κρανίου του Αδάμ. Καταλήγει σε περίτεχνη διακοσμημένη με πολύχρωμο σμάλτο λαβή, στην δε πίσω όψη έχει χαραγμένη σλαυιστί την επιγραφή «ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟΝ ΣΟΥ ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΔΕΣΠΟΤΑ».
Ζ΄ ΣΤΑΥΡΟΣ ΑΓΙΑΣΜΟΥ
Άργυρος, ξύλο και ημιπολύτιμοι λίθοι. Διαστάσεις 0,21 Χ 0,10 μ.
Παλαιός αργυρός σταυρός αγιασμού συρματίνης τεχνικής (φιλιγκράν), περιέχων ξυλόγλυπτο σταυρό με τις παραστάσεις της Βαπτίσεως και της Σταυρώσεως του Κυρίου. Στηρίζεται επί περιτέχνου πεταλοειδούς βάσεως και είναι διακοσμημένος με ημιπολύτιμους λίθους
Η΄ ΔΙΣΚΟΠΟΤΗΡΑ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΓΕΡΜΑΝΟΥ ΚΑΛΛΙΓΑ
Επίχρυσος άργυρος. Ύψος ποτηρίου 0,44 μ., δισκαρίου 0,14 μ. Εργαστήρια Ρωσσίας. Μέσα 19ου αι.
Περίτεχνα κατασκευασμένα και διακοσμημένα με σμάλτα δισκοπότηρα, δωρεά του Μητροπολίτου Αθηνών Γερμανού Καλλιγά.
Θ΄ ΕΙΚΟΝΑ ΝΥΜΦΙΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ
Παλαιά κεντητή εικόνα του Χριστού ως Νυμφίου, επί ερυθρού βελούδου. Έξοχο και λεπτό κέντημα από ολοσηρικών κλωστών. Έργο Μαρίας Καλαποδοπούλου, έτους 1880, διευθύντριας του Αμαλιείου Ορφανοτροφείου. Δωρήθηκε στον ιερό Ναό εν έτει 1993 υπό της κας Άλμας Γερακάρη.
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΠΛΑΚΙΔΑ
Γενάρχης της οικογένειας ήταν ο Αλέξιος Κανέτσος.
Υιός του Αλέξιου Κανέτσου ήταν ο Κωνσταντής ,που είχε δύο τέκνα, τον Αλέξιο και τον Ανδρέα τα οποία από το 1841 υπογράφουν ως “Πλακίδας”. Η οικογένεια Πλακίδα απέκτησε μεγάλη κτηματική περιουσία στην Βεσσαραβία και την Δακία, όπου ο Αλέξιος απέκτησε τον τίτλο του “Σπαθαρίου”. Ο Αλέξιος Πλακίδας απεβίωσε το 1866 στην Δακία. Με χρήματά του όμως έγινε η Βόρεια πλευρά της Εκκλησίας του Κουκουλίου το έτος 1853. Μαζί με τον αδελφό του Ανδρέα ανακαίνισαν το «Καλογερικό» γεφύρι του χωριού Κοκούλι το έτος 1863 ή 1866 και από τότε μετονομάσθηκε σε «Γεφύρι του Πλακίδα». Επίσης δώρισε στο Μητροπολιτικό μας Ναό πολύτιμο Επιτάφιο , Ιερό Ευαγγέλιο και άλλα βαρύτιμα εκκλησιαστικά σκεύη που τα αναφέρουμε ανωτέρω.Ο Ανδρέας Πλακίδας γεννήθηκε πριν από το έτος 1820 και απεβίωσε σε μεγάλη ηλικία μετά το 1891. Είχε στενότατους δεσμούς με το Κουκούλι. Νυμφεύθηκε στο Κουκούλι και απέκτησε τρία τέκνα, την Αλεξάνδρα, τον Ευγένιο και τον Κώστα. Την νύχτα της 14 προς 15 Ιουλίου 1891 ληστές απήγαγαν την Ευγενούλα σύζυγο του Ευγενίου και τον ανεψιό της Περικλή, τους οποίους κράτησαν 21 μέρες ζητώντας ως λύτρα 15000 λίρες για την απελευθέρωσή τους. Μετά την ληστεία με μεγάλη της λύπη η οικογένεια Πλακίδα άφησε το Κουκούλι για να εγκατασταθεί στα Ιωάννινα.Ο Ευγένιος ήταν πράος στον χαρακτήρα, μειλίχιος στους τρόπους, θεοσεβέστατος και σε υπέρτατο βαθμό φιλέσπλαχνος, αλτρουιστής και ενάρετος.Δεν φαίνεται να έχει κάνει ανώτερες σπουδές. Τα πρώτα γράμματα τα έμαθε στα σχολεία του Κουκουλίου, όπου έζησε και τα περισσότερα χρόνια της ζωής του. Ταξίδευε τακτικά στην Βεσσαραβία, όπου η οικογένεια Πλακίδα είχε τις επιχειρήσεις και τα κτήματά της. Δεν έπαυσε ποτέ να ενδιαφέρεται με ιδαίτερη στοργή για το Κουκούλι, όπου έστελνε τακτικότατα χρήματα για τις ανάγκες του, εκκλησιαστικές, εκπαιδευτικές, συγκοινωνιακές και άλλες.Με διαθήκη του άφησε 21.000 χρυσά φράγκα,ώστε οι τόκοι να διατίθενται στους πτωχούς και στους ιερείς του Κουκουλίου και σε εκτέλεση κοινοφελών έργων.Η κοινότητα Κουκουλίου με πρακτικό της την 27η Αυγούστου 1909 τον ανακήρυξε ευεργέτη. Οι ευεργεσίες του δεν περιορίζονταν μόνο προς το Κουκούλι. Διέθεσε μεγάλα ποσά στην πόλη των Ιωαννίνων για το νοσοκομείο Χατζηκώστα, για το κτίσιμο της Ζωσιμαίας Σχολής, για την επισκευή και τον εμπλουτισμό του Αρχιμαντρειού, της Αγίας Αικατερίνης κ.λ.π.Κατά το διάστημα αυτό δοκίμασε σκληρό χτύπημα της τύχης από τον θάνατο των δύο αρσενικών παιδιών του πάνω στο άνθος της ηλικίας τους ( ο ένας ήταν 20 και ο άλλος 17 χρονών).
Απεβίωσε στις 7 Μαρτίου 1919.
(Τα στοιχεία ελήφθησαν από την ιστοσελίδα http://www.koukouli-zagoriou.gr/index.php/el/history/126-oikogeneia-plakida )
[2] Κουμπάρης, Κυριακός (Μεσημβρία Ανατολικής Ρωμυλίας, 1777 -Κωνσταντινούπολη, 1860).
Μεγαλέμπορος και φιλικός. Από μικρός ασχολήθηκε με το εμπόριο στην γενέτειρά του και στις αρχές περίπου της δεύτερης δεκαετίας του 19ου αι. εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου αναδείχθηκε σε σημαντικό μεγαλέμπορο.